Önceki ilk iki denemede yaşanan sorunlara kıyasla bu kez çok daha ileriye giden Starship, planlanan uçuş güzergâhını başarıyla izledi ve geliştiriciline önemli veriler sağladı. Ancak yolculuğun sonunda iki araç da kaybedildi. Buna rağmen elde edilen veriler gelecekteki denemeler için umut verdi.
Dünyanın en büyük roketi
SpaceX’in Starship sistemi, iki ana bölümden oluşuyor: İlk aşamada aracı atmosfer dışına taşıyan Super Heavy iticisi ve yolculuğun devamını üstlenen Starship uzay aracı. Birlikte yaklaşık 120 metre uzunluğundaki bu sistem, tamamen yeniden kullanılabilir olacak şekilde tasarlandı.
SpaceX Starship’i yalnızca Dünya yörüngesine uydu taşımak için değil, gelecekte insanları ve büyük miktarda yükü önce Ay’a, sonra Mars’a ve olası daha uzak noktalara ulaştırabilecek bir taşıma aracı olarak geliştiriyor.
Bu hedef, NASA açısından da büyük önem taşıyor. Kurum, Artemis programı kapsamında Ay’a yeniden insan göndermeyi planlarken, astronotları Ay yüzeyine indirecek insanlı iniş sistemi için SpaceX ile çalışıyor. Starship’in bu görevlerde kullanılması öngörülüyor.
14 Mart’ta Türkiye saatiyle 16.25’te, Teksas’taki Starbase tesisinden üçüncü bütünleşik uçuş testi başladı ve Super Heavy üzerindeki 33 Raptor motorunun tamamı ateşlenerek dev roket başarılı bir kalkış gerçekleştirdi.
Sıcak aşama ayrılması başarıyla gerçekleşti
Uçuşun en önemli aşamalarından biri, “sıcak aşama” denilen iki roket bölümünün birbirinden ayrılması anıydı. Önceki denemelerde sorun yaşanan bu aşama, ikinci uçuşta ilk kez başarıyla uygulanmıştı. Üçüncü testte ise SpaceX aynı yöntemi bir kez daha kullandı.
Geleneksel roketlerde ayrılma aşamalarında ilk aşamanın motorları durdurulur, aşamalar birbirinden ayrılır ve ardından ikinci aşamanın motorları ateşlenir. Sıcak aşama yönteminde ise üst bölümün motorları iki aşama henüz fiziksel olarak ayrılmamışken ateşlenir.
Fırlatmadan yaklaşık üç dakika sonra ikinci aşama olan Starship’in altı Raptor motoru bu yöntemle ateşlendi ve araç ilk aşamadan yani Super Heavy’den ayrıldı. Böylece üst aşama kendi yolculuğuna devam ederken, Super Heavy de geri dönüş manevrasına başladı.
Uçuş sırasında gerçekleştirilen testler
Starship, önceki iki uçuşa kıyasla çok daha ileri bir noktaya ulaştı. Araç, planlanan uçuş güzergâhına erişti ve yükseliş motorlarının tam süreli yanmasını başarıyla tamamladı. Ardından gelecekte uzayda geçireceği sürede öngörülen bazı yeni teknolojiler denendi.
Bunlardan biri, yük bölmesinin kapağının açılıp yeniden kapatılmasıydı. Bu sistem, gelecekte uydu ve diğer yüklerin uzaya bırakılabilmesi için gerekliydi. Deneyin uçuş sırasında başarıyla gerçekleştirilmesi, Starship’in taşıma aracı olarak geliştirilmesi açısından önemliydi.
Bir diğer test ise kriyojenik yakıt aktarımıydı. Starship’in yakıt tankları arasında, aşırı düşük sıcaklıklarda sıvı hâlde tutulan itici maddelerin aktarılması denendi. Bu işlem, gelecekte Ay ve Mars görevlerinde büyük önem taşıyacak. Özellikle Ay görevlerinde Dünya yörüngesinde yakıt ikmali yapılabilmesi, daha uzak hedeflere ulaşmayı kolaylaştırabilir. Ancak bunun için sıvı oksijen ve sıvı metan gibi itici maddelerin uzay ortamında güvenilir biçimde depolanması ve aktarılması gerekiyor.
Uçuşta denenmesi planlanan bir başka önemli işlem, Starship’in uzaydayken Raptor motorlarından birini yeniden ateşlemesiydi. Ancak bu deney gerçekleştirilemedi. Böylece testin bazı hedefleri tamamlanırken, çözülmesi gereken bazı teknik sorular da gelecekteki uçuşlara kaldı.
Yolculuğun sonu başlangıcı kadar başarılı olmadı
Starship’in üst bölümü, Dünya çevresinde yörüngeye yakın bir güzergâhta ilerleyerek Hint Okyanusu’nda belirlenen bölgeye ulaşmayı hedefliyordu. Bu sırada araç, atmosferden yeniden geçiş koşullarını da sınayacaktı.
Yaklaşık 49 dakika süren uçuşun son bölümünde Starship planlandığı gibi atmosfere yeniden girdi. Ancak kısa süre sonra araçla iletişimin kesildiği açıklandı. SpaceX, Starship’in kaybedildiğini doğruladı. Diğer taraftan Super Heavy iticisi de planlanan geri dönüş ve suya iniş sürecini tamamlayamadı.
Her iki aracın da kaybedilmesine rağmen testin önceki denemelerden çok daha ileri gitmesi, SpaceX ve NASA tarafından önemli bir ilerleme olarak değerlendirildi. SpaceX’e göre uçuşun amacı yalnızca aracı sağlam biçimde geri getirmek değil, aynı zamanda gelecekteki görevler için gerekli sistemleri gerçek uçuş koşullarında sınamaktı.
Sonraki testler için önemli bir basamak geride kaldı
Starship’in üçüncü uçuş testiyle yeniden kullanılabilir büyük roket sistemlerinin geliştirilmesinde önemli bir aşama geride kaldı. Testin başarılı olan aşama ayrılması, tam süreli yükseliş yanması, yük bölmesi deneyi ve yakıt aktarımı denemelerinden olduğu gibi, başarısız olan dönüş girişiminden de önemli veriler elde edildi.
Starship henüz hedeflerinin tümünü gerçekleştirebilecek olgunluğa ulaşmış değil, ancak üçüncü uçuş ilk iki denemede aşılamayan bazı önemli eşiklerin geçilebileceğini gösterdi.
Kaynaklar: NASA, SpaceX, Space.com
